رتبه‌بندی مفاهیم و کارکرد‌های متفاوتی دارد و با توجه به مخاطب اصلی رتبه‌بندی می‌تواند مفهوم متفاوتی داشته باشد. جدای از تعریف ظاهری رتبه‌بندی که می‌تواند به معنای رده‌بندی و مرتب کردن بر یک اساس و روند مشخص باشد، در ادبیات حرفه‌ای و در کوتاه ترین تعریف می‌توان گفت رتبه‌بندی – که بیش‌تر به رتبه‌بندی اعتباری شناخته می‌شود- فرآیندی مبتنی بر شناسایی میزان ریسک موجود در محصولات و شرکت‌های مالی است.

در تعاریف دیگر رتبه‌بندی اعتباری، موسسه استاندارد اند پورز (2016) رتبه‌‌بندی اعتباری را یک اظهار نظر آينده‌نگرانه در مورد اعتبار کلي متعهد، مطرح مي‌کند که بر توان و اراده ناشر جهت برآورد کردن تعهدات مالی خود در موعد مربوطه متمرکز است. موسسه مودیز نیز رتبه‌بندی را به عنوان اظهارنظرهای آینده‌نگرانه نسبت به ریسک‌های اعتباری نسبی تعهدات مالی منتشر شده توسط شرکت‌ها تعریف می‌کند.  

رتبه‌بندی اعتباری نقشی مهم و اساسی در بازارهای ‌پول و سرمایه و به طور کلی خدمات مالی دارد. در رتبه‌بندی اعتباری دو نوع رتبه‌بندی مطرح است: رتبه‌بندی اوراق بهادار و رتبه‌بندی شرکت‌ها که در این مطلب بیشتر به رتبه‌بندی شرکت‌ها پرداخته می‌شود. در تعریف دقیق‌تر رتبه‌بندی اعتباری شرکت‌ها ارزیابی بی‌طرفانه‌ای از وضعیت کلی اعتباری شرکت را نشان می‌دهد و بیانگر اظهارنظر عینی‌، خارجی و مستقل در خصوص توانایی شرکت  در ایفای کامل و به موقع همه تعهدات است. (وانگ و همکاران، 2010)

بنابراین تعریف موسساتی تحت عنوان موسسات رتبه‌بندی در جهان شکل گرفته‌اند که در زمینه رتبه‌بندی بانک‌ها، بیمه‌ها، ناشران اوراق بهادار و سایر شرکت‌ها به طور مستقل اظهار نظر می‌کنند و بررسی توانایی یک شرکت برای ایفای تعهدات مالی بر عهده این‌گونه موسسات است.

از طرف دیگر شناخت توانایی ایفای تعهدات مالی علاوه بر بررسی‌ شاخص‌های مالی شرکت، مستلزم این است که بررسی‌های کلی‌ از صنعت، آینده و ریسک‌های آن، و همچنین نحوه اداره شرکت صورت بگیرد.( به معیارهای اصلی در رتبه‌بندی در مطالب بعد پرداخته خواهد شد)

با اینکه رتبه‌بندی اعتباری و اعتبارسنجی با توسعه مناسبات مالی در رشد کرده است اما به طور رسمی می‌توان سرآغاز رتبه‌بندی را به اولین موسسه گزارشگری اعتباری در سال 1831 تحت عنوان موسسه مرچنتایل منتسب دانست. فعالیت مدرن رتبه‌بندی نیز از اوایل قرن بیستم و با انتشار فهرست رتبه‌بندی اوراق راه‌آهن آمریکا توسط جان مودی آغاز شد. رشد این موسسات در ابتدا کند و در ادامه و در دهه‌های 80 و 90 میلادی شتاب گرفت و به تدریج  موسسات رتبه بندی در سطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و بین المللی شکل گرفتند.

نبود توان، زیرساخت و بودجه کافی در همه موسسات بانکی و اعتباری جهت تعیین اعتبار مشتریان از اصلی‌ترین دلایل گسترش موسسات رتبه‌بندی بوده است. علاوه بر این وجود رقابت در بازار باعث شده است که شرکت‌های اعتبارسنجی به مرور زمان از نظر تخصص و صلاحیت در زمینه اعتبارسنجی به مزیت نسبی برسند که این مسئله باعث حفظ آن‌ها در زنجیره خدمات مالی شده است. در سطح بین المللی بازار اعتبارسنجی و رتبه‌بندی، به صورت تقریبا انحصاری در اختیار سه بنگاه بزرگ Moody’s،S&P و Fitch قرار دارد. سهم این سه شرکت عمده از بازار نزدیک به 90 درصد تخمین زده می‌شود. به عنوان مثال شرکت مودیز در سال 2006 بیش از 1.5 میلیارد دلار درآمد از طریق رتبه بندی کسب کرده است.شاین ذکر است بیشتر تمرکز موسسات رتبه‌بندی مذکور بر رتبه‌بندی اعتباری هلدینگ‌ها و موسسات مالی و همچنین دولت‌ها و اوراق بهادار منتشره از طرف ایشان می‌باشد.

نحوه عملکرد و تاریخچه هرکدام از این موسسات در یادداشت‌های بعدی بررسی خواهد شد.

سید هیژا حسینی

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید