مرکز ملی رتبهبندی اتاق ایران، نهاد ناظر بر رتبهبندی
- Shojaei
- یادداشت پژوهشی ارزیابی
با وجود سابقه بیش از دویست ساله رتبهبندی به مثابه یک صنعت موثر در اقتصاد کشورهای توسعه یافته، در کشور ما این صنعت به دلایل مسائل فرهنگی، اقتصادی، عدم وضع قوانین و مقررات کافی و مسائل سیاسی جایگاه چندان مناسبی ندارد. در واقع مفاهیم دیگری مانند صلاحیتسنجی از گذشته در ایران مطرح بوده و حتی به اشتباه به عنوان رتبهبندی شناخته شدهاند، اما رتبهبندی در تعریف دقیق آن کاملا مهجور مانده است.
به دلیل این عقب افتادگی و با توجه نقش بی بدیل این صنعت در بسط شفافیت و بهبود فضای کسب و کار، قانونگذار در سالهای اخیر تلاش کرده است تا به مفهوم رتبهبندی توجه و آن را به یکی از الزامات مهم در بازار تبدیل کند. در قوانین متعددی مانند حداکثر استفاده از توان تولید داخلی، قانون صادرات و واردات، قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و ارتقا سلامت نظام اداری به شیوههای مختلف بر اهمیت رتبهبندی تاکید شده است. بنابراین با توجه به نیاز ایجاد شده تعداد موسسات رتبهبندی در ایران رو به گسترش است. با توجه به قوانین موجود به طور کلی موسسات رتبهبندی را میتوان به صورت زیر دستهبندی نمود:
• موسسات رتبهبندی که تحت نظارت سازمان بورس به رتبهبندی اوراق قرضه و انواع دیگر اوراق مالی میپردازند.
• موسسات رتبهبندی که از مراجع ذیصلاح مجوزهای لازم را گرفته و میتوانند ارزیابی و رتبهبندی شرکتها و فعالین اقتصادی را انجام دهند. با توجه به اصلاحیه قانون حداکثر استفاده از توان تولید داخلی یکی از نهادهای ذیصلاح در جهت اعطای مجوز رتبهبندی، اتاق بازرگانی است و شرکتهای فعال در حوزه رتبهبندی فعالین اقتصادی باید مجوز لازم را از اتاق بازرگانی و مرکز ملی رتبهبندی وابسته به آن دریافت کنند.
رتبهبندی فعالین اقتصادی زیر نظر چه نهادی انجام میشود؟
مرکز ملی رتبهبندی اتاق ایران در سال 1389 در ساختار نظارتی اقتصادی کل کشور به عنوان مرکزی برای تسهیل محیط کسب و کار از مسیر شناسنامهدار کردن فعالین اقتصادی و توسعه ابزار رتبهبندی آغاز به کار کرد. بر این اساس از وظایف مهم مرکز ملی رتبهبندی اتاق ایران میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
• تنظیم مقررات و شاخصهای رتبه بندی: در رتبهبندی فعالین اقتصادی مطابق با مدل ارائه شده توسط مرکز ملی رتبهبندی علاوه بر ابعاد مالی و اقتصادی، ابعاد دیگری مانند مسئولیت پذیری اجتماعی و مشتری مداری، مدیریت و صلاحیت حرفه ای و موقعیت رقابتی و محیط کسب و کار نیز در نظر گرفته میشود. بنابراین شرکتها مطابق با مولفه و معیارهای ارائه شده توسط مرکز ملی رتبهبندی ارزیابی میشوند.
• انتخاب موسسات رتبهبندی واجد شرایط و نظارت بر آنها: خود موسسات رتبه¬بندی باید بتوانند مطابق استانداردهای مشخص تعریف شده صلاحیت لازم را با استفاده از تواناییها، شایستگیها و سوابق خود احراز کنند. این فرآیند هم توسط مرکز ملی رتبهبندی انجام میشود.
• ترویج فرهنگ رتبهبندی: مرکز رتبهبندی اتاق ایران تلاش دارد تا با تصویب مشوقات، در اختیار قرار دادن امکانات و تسهیلات به فعالین اقتصادی و افزایش آگاهی در خصوص مزایای رتبهبندی بتواند زمینهساز و مروج فرهنگ رتبهبندی در کشور باشد.
در راستای ترویج فرهنگ رتبهبندی اتاق ایران جهت اجرای قانون رتبهبندی فعالان اقتصادی و تشویق و الزام بنگاههای اقتصادی به انجام رتبهبندی، مشوقاتی را تصویب و در دست اجرا دارد.
از جمله این مصوبات میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
• تنها دارندگان رتبههای برتر برای حضور در ترکیب هیاتهای تجاری اعزامی اتاق ایران و اتاقهای وابسته معرفی میشوند.
• از دارندگان رتبههای برتر برای شرکت در جلسات کمیسیونهای تخصصی اتاقها و اتاقهای مشترک دعوت خواهد شد.
• غرفههای نمایشگاههای داخلی و خارجی با حمایت مالی اتاق ایران، به دارندگان رتبههای برتر اختصاص داده میشود.
• بخشی از هزینه رتبهبندی متقاضیان به عنوان یارانه توسط اتاق ایران و برای مدت دو سال پرداخت شود.
• شرکتهای رتبهبندی شده میتوانند کارت بازرگانی خود را در بلندمدت تمدید کنند.
